Mensenrechten

De gemeente Utrecht vindt mensenrechten belangrijk. Er bestaan verschillende mensenrechten, die zijn vastgelegd in internationale mensenrechtenverklaringen, zoals de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Denk aan gelijke behandeling en non-discriminatie, recht op wonen, recht op onderwijs en demonstratierecht.

Mensenrechten gaan over gelijkheid, vrijheid en een waardig bestaan voor iedereen. Er bestaan verschillende soorten mensenrechten. In deze peiling is gewerkt met drie categorieën:

politieke en burgerrechten
sociale, economische en culture rechten
overige rechten

De gemeente is benieuwd hoe panelleden hierover denken. Deze peiling helpt om beter te begrijpen hoe mensenrechten leven onder inwoners van Utrecht, zodat we als Utrecht mensenrechtenstad het beleid en de inzet hierop beter kunnen afstemmen.

Peiling

Van maandag 27 oktober tot maandag 10 november heeft Onderzoek & Advies een peiling gehouden onder leden van het Bewonerspanel. 4.217 panelleden hebben de vragenlijst (deels) ingevuld. Dat is een respons van 57%.

Vergeleken met de Utrechtse bevolking kent het Bewonerspanel een oververtegenwoordiging aan mensen met een hbo- of wo-opleiding. De resultaten zijn daardoor niet zonder meer te vertalen naar de (gemiddelde) mening van Utrechters, maar de resultaten van de peiling geven wel een goede indicatie. We spreken daarom niet over Utrechters, maar over panelleden of respondenten. Meer informatie staat op de website www.utrecht.nl/bewonerspanel.

In onderstaande tabel staat de verdeling van het panel naar wijk, opleiding en leeftijd. Alle wijken zijn vertegenwoordigd in het panel. Wel is te zien dat er relatief minder Utrechters uit Overvecht in het panel zitten, en relatief meer uit Noordoost. Er zijn ook relatief veel Utrechters met een hbo- of wo-opleiding lid van het panel. Verder bestaat het panel uit relatief weinig leden van 34 jaar of jonger.

Kenmerken van panelleden Bewonerspanel Utrecht (oktober 2025)

Gelijke behandeling en non-discriminatie bovenaan lijst van politieke mensrechten en burgerrechten

Als eerste is aan panelleden gevraagd welke drie mensenrechten uit een lijst met politieke mensenrechten en burgerrechten zij op dit moment het meest belangrijk vinden. Dat resulteerde in onderstaande top 3 van politieke mensenrechten en burgerrechten:

Het recht op gelijke behandeling en non-discriminatie (58%)
Het recht op vrijheid en veiligheid (57%)
Vrijheid van meningsuiting (43%)

Gevolgd door het recht op een eerlijk proces (36%), het recht op privacy (24%), het recht op respect voor iemands privéleven, familie- en gezinsleven (19%), het recht om te demonstreren (15%) en vrijheid van geweten en godsdienst (13%). 9% van de panelleden geeft aan geen keuze te kunnen of willen maken.

Welke drie mensenrechten uit deze lijst met politieke mensenrechten en burgerrechten vindt u op dit moment het meest belangrijk?
Maximaal 3 antwoorden mogelijk

Recht op gezondheidszorg bovenaan lijst met sociale, economische en culturele mensenrechten

Aan panelleden is ook gevraagd welke drie mensenrechten uit een lijst met sociale, economische en culturele mensenrechten zij op dit moment het meest belangrijk vinden. Dat resulteerde in de volgende top 3 met meest belangrijke sociale, economische en culturele mensenrechten:

Het recht op gezondheidszorg (60%)
Het recht op onderdak en wonen (54%)
Het recht op onderwijs (51%)

Gevolgd door het recht op voedsel (34%), het recht op bescherming tegen armoede en sociale uitsluiting (31%), het recht op deelname aan democratie (19%), het recht op werk (6%) en het recht om deel te nemen en bij te dragen aan cultuur (4%). 12% van de panelleden geeft aan geen keuze te kunnen of willen maken.

Welke drie mensenrechten uit deze lijst met sociale, economische en culturele mensenrechten vindt u op dit moment het meest belangrijk? Maximaal 3 antwoorden mogelijk

Het recht op een leefomgeving die schoon, gezond en duurzaam bovenaan lijst met overige mensenrechten

Aan panelleden is gevraagd welke drie mensenrechten uit een lijst met overige mensenrechten zij op dit moment het meest belangrijk vinden. Dit leverde de volgende top 3 van overige mensenrechten:

Het recht op een leefomgeving die schoon, gezond en duurzaam is (65%)
Het recht op een vrije en eerlijke wereld (54%)
Het recht op bescherming tegen klimaatverandering (42%)

Gevolgd door het recht om asiel aan te vragen (39%), het recht op mobiliteit (25%), het recht op rust en vrije tijd (21%). 11% van de panelleden geeft aan geen keuze te kunnen of willen maken.

Welke drie mensenrechten uit deze lijst met overige mensenrechten vindt u op dit moment het meest belangrijk?
Maximaal 3 antwoorden mogelijk

Van alle mensenrechten vinden panelleden het recht op vrijheid en veiligheid het meest belangrijk

Vervolgens is aan panelleden gevraagd om op basis van de maximaal drie gekozen antwoorden bij de vorige drie vragen een nieuwe selectie maken. Panelleden moesten aangeven welke eerder gekozen mensenrechten ze het meest belangrijk vinden, waarbij alle categorieën van mensenrechten (politieke en burgerrechten / sociale, economische en culture rechten / overige rechten) door elkaar konden worden gerankt. De drie meest genoemde mensenrechten betreffen allemaal politieke en burgerrechten, namelijk het recht op vrijheid en veiligheid (51%), het recht op gelijke behandeling en non-discriminatie (50%) en vrijheid van meningsuiting (44%). 7% van de panelleden geeft aan geen keuze te kunnen of te willen maken.

U heeft hiervoor enkele mensenrechten gekozen. Welke drie mensenrechten vindt u op dit moment het meest belangrijk?
Maximaal 3 antwoorden mogelijk

De meerderheid vindt het belangrijk dat de gemeente zich inzet voor mensenrechten

Aan panelleden is gevraagd in hoeverre ze het eens zijn met vijf stellingen over mensenrechten.

84% van de panelleden is het eens met de stelling ‘Ik vind het belangrijk dat de gemeente Utrecht zich inzet voor mensenrechten’. 11% is neutraal. 4% is het oneens met deze stelling.
74% van de panelleden is het eens met de stelling ‘Ik vind het belangrijk dat inwoners, ondernemers en organisaties uit de stad Utrecht zich inzetten voor mensenrechten’. 20% is neutraal. 4% is het oneens met deze stelling.
27% van de panelleden is het eens met de stelling ‘Ik vind dat de gemeente Utrecht zich op dit moment voldoende inzet voor mensenrechten’. 31% is neutraal. 5% is het oneens met deze stelling. Meer dan een derde van de panelleden geeft aan het niet te weten of geen mening te hebben.
11% van de panelleden is het eens met de stelling ‘Ik maak me zorgen over schending van mensenrechten in de stad Utrecht’. 27% is neutraal. 42% is het oneens met deze stelling. Een op de vijf panelleden geeft aan het niet te weten of geen mening te hebben.
55% van de panelleden is het eens met de stelling ‘Ik maak me zorgen over schending van mensenrechten in Nederland’. 20% is neutraal. 20% is het oneens met deze stelling. 6% van de panelleden geeft aan het niet te weten of geen mening te hebben.

In hoeverre bent u het eens met onderstaande stellingen?

Meerderheid van de panelleden heeft geen situatie meegemaakt waarbij mensenrechten in het geding waren

Aan panelleden is gevraagd of zij wel eens te maken hebben gehad met een situatie waarin hun mensenrechten of die van iemand die zij kennen in het geding waren. 60% geeft aan dit niet te hebben meegemaakt. 20% geeft aan dat iemand die zij kennen dit wel eens heeft meegemaakt. 11% geeft aan dat zij dit zelf hebben meegemaakt. 14% van de panelleden geven aan het niet te weten of het liever niet te willen zeggen.

Heeft u wel eens te maken gehad met een situatie waarin uw mensenrechten of die van iemand die u kent in het geding waren?
Meerdere antwoorden mogelijk

De meeste panelleden weten niet waar ze terecht kunnen voor mensenrechtenschendingen

Ook is aan panelleden gevraagd of ze weten waar ze terecht kunnen als ze denken dat mensenrechten geschonden worden. De grootste groep panelleden geeft aan dit niet te weten (43%). 17% geeft aan het wel te weten. Een derde geeft aan dit in sommige gevallen te weten. 7% kon deze vraag niet beantwoorden.

Weet u waar u terecht kunt als u denkt dat mensenrechten worden geschonden?

Vooral in Nederland gaat het volgens panelleden slechter met mensenrechten dan 10 jaar geleden

Als laatste is aan panelleden gevraagd hoe zij de situatie in Utrecht en in Nederland ervaren rondom mensenrechten vergeleken met 10 jaar geleden. 14% van de panelleden geeft aan dat de situatie in Utrecht (veel) beter is geworden. 29% geeft aan dat deze situatie hetzelfde is gebleven. 20% geeft aan dat de situatie (veel) slechter is geworden. 37% geeft aan het niet te weten.

8% van de panelleden geeft aan dat de situatie rondom mensenrechten in Nederland (veel) beter is geworden vergeleken met 10 jaar geleden. 18% geeft aan dat deze situatie hetzelfde is gebleven. De meerderheid (54%) geeft aan dat de situatie in Nederland (veel) slechter is dan 10 jaar geleden. 20% geeft aan niet te weten of de situatie rondom mensenrechten in Nederland beter of slechter is geworden.

Hoe ervaart u de situatie rondom mensenrechten vergeleken met 10 jaar geleden …

Als u het gevoel heeft dat uw mensenrechten worden geschonden, zijn er verschillende plekken waar u terecht kunt voor advies of hulp:

Bij het College voor de Rechten van de Mens kunt u een melding doen of advies krijgen over ongelijke behandeling en discriminatie.
Bij het Ombudsloket van de gemeente Utrecht kunt u terecht met klachten over hoe de gemeente met u omgaat.
Via Discriminatie.nl kunt u melding maken van discriminatie en krijgt u ondersteuning en advies.

Human rights

The Municipality of Utrecht places great importance on human rights. These rights are set out in international declarations such as the Universal Declaration of Human Rights and include, for example, equal treatment and non-discrimination, the right to housing, the right to education, and the right to demonstrate.

Human rights are about equality, freedom, and a life of dignity for everyone. For the purpose of this survey, we grouped rights into three categories:

Political and civil rights
Social, economic and cultural rights
Other rights

The municipality is interested in how panel members view these topics. This survey will help us better understand how residents of Utrecht perceive human rights and will enable the city, as a recognized human rights city, to align its policies and initiatives with those insights.

Survey

From Monday 27 October to Monday 10 November, the research department conducted a survey among members of the Residents’ Panel. A total of 4,217 panel members (partially) completed the questionnaire. This corresponds to a response rate of 57%.

Compared to the population of Utrecht, the Residents’ Panel includes a disproportionate number of people with a higher professional or university education. As a result, the findings cannot automatically be generalised to reflect the overall opinion of Utrecht residents. However, the results still offer a good indication. For this reason, we refer to “panel members” or “respondents”, rather than “Utrecht residents”. More information is available on the website www.utrecht.nl/bewonerspanel.

The table below shows the panel’s distribution by neighbourhood, education level, and age. All neighbourhoods are represented, but Overvecht is underrepresented while Noordoost is overrepresented. The panel contains a relatively large share of respondents with higher professional or university education, and few members aged 34 or younger.

Characteristics of Residents’ Panel Utrecht (October 2025)

Equal treatment and non-discrimination top the list of political and civil human rights

Panel members were first asked which three human rights from a list of political and civil rights they considered most important at this moment This resulted in the following top three:

Right to equal treatment and non-discrimination (58%)
Right to liberty and security (57%)
Freedom of expression (43%)

These are followed by the right to a fair trial (36%), the right to privacy (24%), the right to respect for private and family life, home, and correspondence (19%), the right to demonstrate (15%), and freedom of thought, conscience and religion (13%). A total of 9% of panel members indicated they could not or did not wish to make a choice.

Which three human rights from this list of political and civil rights do you consider most important at this moment?
Maximum of three answers possible

Right to health care tops the list of social, economic and cultural human rights

Panel members were also asked which three human rights from a list of social, economic and cultural rights they currently consider most important. This resulted in the following top three:

Right to health care (60%)
Right to adequate housing (54%)
Right to education (51%)

These are followed by the right to food (34%), the right to protection against poverty and social exclusion (31%), the right to participate in democracy (19%), the right to work (6%), and the right to participate in cultural life (4%). A total of 12% of respondents indicated that they could not or did not wish to make a choice.

Which three human rights from this list of social, economic and cultural rights do you consider most important at this moment?
Maximum of three answers possible

Right to a clean, healthy and sustainable environment tops the list of other human rights

Panel members were asked which three human rights from a list of other rights they currently consider most important. This resulted in the following top three:

Right to a clean, healthy and sustainable environment (65%)
Right to a free and fair world (54%)
Right to protection against climate change (42%)

These are followed by the right to apply for asylum (39%), the right to mobility (25%), and the right to rest and leisure (21%). A total of 11% of respondents indicated that they could not or did not wish to make a choice.

Which three human rights from this list of other rights do you consider most important at this moment?
Maximum of three answers possible

Across all human rights, panel members consider the right to freedom and security most important

Panel members were then asked to select, from all their previously chosen human rights, which three they considered most important overall. All categories (political and civil rights / social, economic and cultural rights / other rights) could be selected together. The three most frequently chosen rights were all political and civil rights: the right to liberty and security (51%), the right to equal treatment and non-discrimination (50%), and freedom of expression (44%). A total of 7% of respondents indicated that they could not or did not wish to make a choice.

Of the human rights you previously selected, which three do you consider most important at this moment?
Maximum of 3 answers possible

Majority believes it is important that the municipality works to protect human rights

Panel members were asked to what extent they agreed with five statements about human rights.

84% of respondents agree with the statement “I think it is important that the Municipality of Utrecht works to protect human rights”. 11% are neutral, and 4% disagree.
74% agree with the statement “I think it is important that residents, entrepreneurs and organisations in the city of Utrecht work to protect human rights”. 20% are neutral, and 4% disagree.
27% agree with the statement “I believe that the municipality of Utrecht is currently doing enough to protect human rights”. 31% are neutral, and 5% disagree. More than one third of respondents say they do not know or have no opinion.
11% agree with the statement “I am concerned about human rights violations in the city of Utrecht”. 27% are neutral, and 42% disagree. One in five respondents say they do not know or have no opinion.
55% agree with the statement “I am concerned about human rights violations in the Netherlands”. 20% are neutral, 20% disagree, and 6% say they do not know or have no opinion.

To what extent do you agree with the following statements?

Most panel members have not experienced a situation involving human rights violations

Panel members were asked whether they had ever experienced a situation in which their own human rights, or those of someone they know, were at stake. 60% indicated that they had not experienced such a situation. 20% said that someone they know had experienced this. 11% reported that they had experienced this themselves. 14% of respondents said they did not know or preferred not to say.

Have you ever experienced a situation in which your human rights or those of someone you know were at stake?

Most panel members do not know where to report human rights violations

Panel members were also asked whether they know where to turn if they believe that human rights are being violated. The largest group indicated that they do not know (43%). 17% said they do know where to go, while one third reported that they know this in some cases. 7% were unable to answer the question.

Do you know where to turn if you believe that human rights are being violated?

Panel members believe the human rights situation has worsened over the past 10 years, particularly in the Netherlands

Finally, panel members were asked how they perceive the human rights situation in Utrecht and in the Netherlands compared to ten years ago. 14% indicated that the situation in Utrecht has become (much) better. 29% believe the situation stayed the same. 20% feel that it has become (much) worse. 37% say they do not know.

With regard to the Netherlands, 8% of panel members believe that the human rights situation has become (much) better compared to ten years ago. 18% think it has stayed the same. A majority (54%) believe the situation has become (much) worse. 20% say they do not know.