Samenvatting

Het basisonderwijs is een plek waar kinderen elkaar ontmoeten, elkaars leefwereld leren kennen en met sociale en culturele verschillen leren omgaan (SCP, 2021). Uit onderzoek blijkt dat verschillende groepen kinderen op basis van bijvoorbeeld inkomen, herkomst of sociale achtergrond naar verschillende scholen gaan (Inspectie van het Onderwijs, 2020; KBA, Kohnstamm Instituut, Oberon & SEOR, 2023). Dat noemen we onderwijssegregatie. In deze monitor kijken we, voor het schooljaar 2024/2025, in welke mate basisschoolleerlingen in Utrecht gesegregeerd naar school gaan. De mate van onderwijssegregatie naar opleiding, inkomen en herkomst in Utrecht vergelijken we met de vorige meting en met de mate van onderwijssegregatie in Nederland en de andere G4-gemeenten.

• De onderwijssegregatie in Utrecht is lager dan gemeten voor schooljaar 2020/2021. In landelijk onderzoek is een vergelijking gemaakt van de onderwijssegregatie over ruimere periode: in Utrecht is de onderwijssegregatie naar inkomen, opleiding en herkomst afgenomen sinds schooljaar 2017/2018 (KBA, Kohnstamm Instituut, Oberon & SEOR, 2023).
• In Utrecht is de onderwijssegregatie op basis van inkomen het grootst.
• De groep kinderen met een laag huishoudinkomen gaat het vaakst gesegregeerdGesegregeerd ten opzichte van de groepen kinderen met midden- en hoog huishoudinkomen. naar school. Bij opleiding zien we juist dat de groep kinderen met ouders met hbo en wo vaker gesegregeerd naar school gaat ten aanzien van de andere twee groepen. Voor de groepen naar herkomst zijn de verschillen minder groot.
• Onderwijssegregatie in steden is groter dan in Nederland gemiddeld. Dat zien we ook in Utrecht. Ten opzichte van de andere G4-gemeenten scoort Utrecht laag op onderwijssegregatie naar inkomen. Voor onderwijssegregatie naar opleiding en herkomst scoort Den Haag hoger. Amsterdam en Rotterdam scoren (iets) lager.
• Onderwijssegregatie naar inkomen wordt voor 60% verklaard door woonsegregatieOnderwijssegregatie kan [deels] worden veroorzaakt doordat groepen leerlingen met verschillende achtergrondkenmerken in verschillende wijken wonen en daardoor naar andere scholen gaan. Dit noemen we woonsegregatie. Woonsegregatie is grofweg te scheiden van schoolkeuzesegregatie, zie de inleiding voor meer toelichting. . Onderwijssegregatie naar opleiding (62%) en herkomst (48%) worden elk ook voor een deel verklaard door verschillen tussen wijken (‘woonsegregatie’).
• In de wijk Zuidwest is de onderwijssegregatie het hoogst, naar inkomen, opleiding én herkomst. Daarbij is het belangrijk te vermelden dat er in sommige wijken weinig kinderen van een bepaalde groep naar school gaan. Er is dan een (soms lage) segregatiemaat gevonden, terwijl de kinderen die in deze wijk naar school gaan nauwelijks kinderen uit de andere groep tegen kunnen komen omdat er daar weinig van naar school gaan in de hele wijk.
• In bijna alle wijken zijn alle drie de vormen van onderwijssegregatie gelijk gebleven of gedaald.
• De wijk Zuidwest draagt het meest bij aan onderwijssegregatie door verschillen binnen de wijk (‘schoolkeuzesegregatieOnderwijssegregatie kan [deels] worden veroorzaakt door de keuze van (ouders van) leerlingen voor een bepaalde school waardoor scholen geen afspiegeling zijn van alle groepen leerlingen die in de wijk naar school gaan. Dan praten we over schoolkeuzesegregatie. Schoolkeuzesegregatie is grofweg te scheiden van woonsegregatie, zie de inleiding voor meer toelichting.’) op stadsniveau (naar inkomen, opleiding én herkomst). Daarbij is het belangrijk te vermelden dat schoolkeuzesegregatie en woonsegregatie op wijkniveau niet uit elkaar te halen zijn. Verschillen binnen elke wijk (samen benoemd als schoolkeuzesegregatie) kunnen in het geval van Zuidwest ook verklaart worden door woonsegregatie binnen de wijk. Dit is het gevolg van grote sociaaleconomische verschillen tussen de subwijken van Zuidwest (verschil binnen de wijk, maar toch woonsegregatie).

In deze monitor zien we dat de onderwijssegregatie in Utrecht afneemt. Toch gaan in sommige wijken groepen kinderen naar verschillende basisscholen op basis van het inkomen, de opleiding of herkomst van hun ouders. Enerzijds komt dit door onderwijssegregatie. Bijvoorbeeld tussen kinderen met een laag- en hoog huishoudinkomen in Zuidwest. Anderzijds komt dit door het gebrek aan diversiteit in sommige wijken. Bijvoorbeeld in Binnenstad waar nauwelijks kinderen naar school gaan met ouders zonder startkwalificatie. De mate van onderwijssegregatie naar opleiding is dan niet meer zo relevant. In andere wijken gaan groepen kinderen juist vaker samen naar school dan vier jaar geleden op basis van het inkomen, de opleiding of herkomst van hun ouders. In West, Noordoost, Oost, Zuid en Vleuten-De Meern neemt de onderwijssegregatie af op deze drie kenmerken.