6. Goed werkgeverschap bevorderen
Werkgevers stimuleren
De vierde subdoelstelling van de Beleidsnota Arbeidsmarkt is ‘Goed werkgeverschap bevorderen’. We willen werkgevers stimuleren om (extra) actie te ondernemen, zodat ze beschikken over voldoende (geschikt) personeel. Dit kan door het inzetten op het aantrekken en behouden van personeel, door het bieden van goede arbeidsvoorwaarden, een veilige en inclusieve cultuur en ontwikkelingsmogelijkheden. Daarnaast kunnen werkgevers de pool van potentiële werknemers vergroten door anders te werven en werk anders in te richten. Het inzetten op (arbeidsbesparende) innovatie is ook een mogelijkheid.
Doelstelling: Goed werkgeverschap bevorderen
In gesprek met werkgevers
Utrecht Divers en Inclusief (UDI) heeft tot eind 2024 in totaal 93 unieke werkgevers weten te bereiken. UDI is in juni 2024 gelanceerd om goed werkgeverschap te bevorderen. Het biedt onder andere één-op-één advies aan Utrechtse werkgevers en organiseert intervisie- en netwerkbijeenkomsten.
Breder perspectief goed werkgeverschap
Goed werkgeverschap betreft veel verschillende aspecten. Een aantal aspecten is benoemd in voorgaande hoofdstukken van deze monitor. Aanvullende aspecten, waar ook statistische gegevens voor beschikbaar zijn, zijn in dit hoofdstuk op een rij gezet. Het gaat hier om zes aspecten.
Aanvullende indicatoren arbeidsmarktregio Midden-Utrecht
6.1 Flexibiliteit in werktijden
Werktijden bepalen
Bij flexibiliteit in werktijden gaat het voornamelijk om de waarde voor werknemers om zelf hun werktijden en werkdagen te kunnen bepalen. In arbeidsmarktregio Midden-Utrecht geeft 64% van de werknemers aan (heel) tevreden te zijn als het gaat om de mogelijkheid om zelf de werktijden te bepalen. Dit percentage is nu iets hoger dan 10 jaar geleden, in 2014 was dit 59%. Arbeidsmarktregio Utrecht is de arbeidsmarkt met het hoogste percentage. De sector financiële dienstverlening (85%) heeft het hoogste percentage, vervoer en opslag (47%) het laagste.
Aandeel werknemers dat zelf de eigen werktijden kan bepalen, naar sector
Verlof opnemen
Voor werknemers is de keuzevrijheid bij het opnemen van verlof een waarde. In arbeidsmarktregio Midden-Utrecht geeft 87% van de werknemers aan dat ze regelmatig of soms verlof kunnen opnemen wanneer ze dat willen. In 2013 was dit percentage 81%. Arbeidsmarktregio Midden-Utrecht is de arbeidsmarkt met een hoog percentage ten opzichte van de andere arbeidsmarktregio’s. De sector Informatie en communicatie (97%) heeft het hoogste percentage, onderwijs (57%) het laagste.
Aandeel werknemers dat zelfstandig verlof kan opnemen, naar sector
6.2 Inclusief werkgeverschap
Vrouwen
In 2023-2024 is 47% van werkzame beroepsbevolking vrouw. Dit aandeel is in arbeidsmarkt Midden-Utrecht gelijk aan het Nederlands gemiddelde. In Midden-Gelderland is dit percentage 50%. Hier zijn bijna net zoveel vrouwen als mannen onderdeel van de werkzame beroepsbevolking. In de afgelopen 10 jaar is het aandeel in Midden-Utrecht iets afgenomen.
De sector met het hoogste aandeel vrouwen is zorg en welzijn. Hier is driekwart van de werkenden vrouw. In de sector bouwnijverheid is het aandeel vrouwen het laagst (11%). De sectoren waar het aandeel vrouwen is toegenomen in de laatste 10 jaar zijn onderwijs, horeca en openbaar bestuur.
Aandeel vrouwen in de werkzame beroepsbevolking per sector
65-plussers
In arbeidsmarktregio Midden-Utrecht zijn ongeveer 19.000 65-plussers aan het werk. Dit is 3,7% van de werkzame beroepsbevolking. Dit percentage is iets lager dan het gemiddelde in Nederland. In de laatste 10 jaar is dit percentage toegenomen. Hoewel de aantallen klein zijn en er daarom wel sprake is van onzekerheid in de cijfers omdat de aantallen afgerond worden op 1000-tallen.
In de sector cultuur en overige dienstverlening is het aandeel 65-plussers hoog. 10 jaar geleden waren er slechts vier sectoren met meer dan 500 65-plussers. In 2023-2024 zijn dat bijna alle sectoren. Alleen landbouw, bosbouw en visserij komt in de statistieken niet voor, omdat de aantallen te laag zijn (kleiner dan 500).
Aandeel 65-plussers in de werkzame beroepsbevolking per sector
Zonder startkwalificatie
In arbeidsmarktregio Midden-Utrecht heeft 15% van de werkzame beroepsbevolking geen startkwalificatie. Dit zijn mensen met een basisonderwijs-, vmbo- of mbo1-diploma. Gemiddeld in Nederland is dit aandeel 20%. Zowel landelijk als voor de arbeidsmarktregio is dit percentage afgenomen. Midden-Utrecht is de arbeidsmarktregio met een van de laagste percentages werkzame personen zonder startkwalificatie.
De sector met het hoogste aandeel werkenden zonder startkwalificatie is de horeca (40%). Dit aandeel was in 2013-2014 32%. Dit is een toename van 8%-punt. In de sector bouwnijverheid zien we juist een daling. Hier is het aandeel werkenden zonder startkwalificatie juist afgenomen van 35% in 2013-2014 naar 26% in 2023-2024.
Aandeel Basisonderwijs-, vmbo en mbo1-opgeleiden in de werkzame beroepsbevolking
6.3 Ziekteverzuim
Het CBS monitort het ziekteverzuim van werknemers met de Kwartaalenquête ziekteverzuim. Het ziekteverzuimpercentage is berekend als het totaal aantal ziektedagen van de werknemers, in procenten van het totaal aantal beschikbare (werk-/kalender)dagen van de werknemers.
Laag ziekteverzuim
In 2023 is het ziekteverzuim in arbeidsmarktregio Midden-Utrecht 4,3%. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde van 4,8%. In de afgelopen 10 jaar is een geleidelijke toename te zien in het verzuimpercentage. De sector met het hoogste ziekteverzuim is bouwnijverheid (6,8% in 2023). In 2014 was dit percentage nog 2,3%. Ten opzichte van andere arbeidsmarktregio’s kent Midden-Utrecht een laag ziekteverzuimpercentage.
Ziekteverzuimpercentage, 2014-2023
Meer weten?
6.4 Arbeidsduur deeltijdwerknemers
Goed werkgeverschap geeft werknemers de mogelijkheid om in deeltijd te werken. Daarnaast is het ook belangrijk om deeltijdwerkers de mogelijkheid te geven om meer uren te werken (als onderdeel van onbenut arbeidspotentieel).
Bijna helft deeltijdwerkers
In Nederland heeft iets minder dan de helft van de werkenden (48%) een deeltijdbaan (34 uur of minder). In arbeidsmarktregio Midden-Utrecht is dit aandeel 47%. De afgelopen 10 jaar schommelt dit aandeel rond deze waarde. Binnen de groepen deeltijdwerkers is wel enige verschuiving zichtbaar. De groep 28-35 uur is toegenomen van 15% in 2013-2014 naar 19% in 2023-2024. De groep werkenden die minder dan 12 uur in de week werkt, is kleiner geworden. In arbeidsmarktregio Midden-Utrecht werkt in 2023-2024 zo’n 63% van de vrouwen parttime, tegenover 32% van de mannen. Van werkenden in de leeftijd 25 tot 35 jaar werkt 33% parttime. Voor werkenden van 55 tot 65 jaar is dit 44%. Bij werkenden zonder startkwalificatie heeft 60% een deeltijdbaan, waarvan een kwart 0 tot 12 uur werkt. Van de werkenden met een havo-, vwo- of mbo2-4-opleiding heeft 53% een deeltijdbaan. Van de hbo- of wo-opgeleiden heeft 40% een deeltijdbaan.
Aandeel parttime werkenden
6.5 Innovatie
Bij goed werkgeverschap is ook de manier waarop bedrijven bezig zijn met het optimaliseren van werkprocessen relevant. Deze innovatie draagt bij aan de manier waarop werknemers hun werk doen. Hoewel dit ook vraagt van de werknemers om flexibel te zijn. Het aantal bedrijven dat bezig is met procesinnovatie is alleen landelijk beschikbaar. Procesinnovatie is de toepassing van een nieuw of sterk verbeterd productieproces, distributiemethode of ondersteunende activiteit voor goederen en diensten van een bedrijf. Organisatorische innovaties en marketinginnovaties vallen ook onder de procesinnovaties. De gegevens over procesinnovatie zijn de resultaten van een tweejaarlijkse innovatie-enquête. Elke enquête omvat drie jaren. Het laatste jaar in een enquête is daarbij gelijk aan het eerste jaar in de volgende enquête. Dat betekent dat de periodes gedeeltelijk overlappen.
Steeds meer bedrijven zijn bezig met procesinnovatie
Zo’n 10 jaar geleden was het aandeel bedrijven met afgeronde procesinnovatie 30,5%. Die groeide naar 35,1% in 2018-2020 en 38,4% in 2020-2022. Van de sector Informatie en communicatie heeft meer dan de helft van de bedrijven (52,7%) een procesinnovatie afgerond terwijl dit bij Bouwnijverheid 28,4% is. Uit onderzoek van het CBS blijkt dat de meeste Nederlandse bedrijven hebben gewerkt aan vernieuwingen in de boekhouding en andere administratieve processen. Bijna 23% van alle bedrijven in Nederland heeft deze methode namelijk vernieuwd of sterk verbeterd in de periode 2018–2020. (Bron: CBS).
Aandeel bedrijven (10 of meer werkzame personen) met afgeronde procesinnovatie in Nederland, 2020-2022
Meer weten?
6.6 Psychosociale arbeidsbelasting (werkdruk)
Werkdruk maakt onderdeel uit van psychosociale arbeidsbelasting, die allerlei vormen van mentale en sociale druk op de werkvloer omvat. Om die reden is het voorkomen van werkdruk een onderdeel van goed werkgeverschap. In de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) krijgen respondenten vragen over werkdruk.
Werkdruk neemt af
Van de respondenten in arbeidsmarktregio Midden-Utrecht geeft 41% aan dat ze vaak of altijd veel werk moeten doen. Dit is iets hoger dan het landelijk gemiddelde (40%). In de afgelopen 10 jaar is dit aandeel gedaald van 58% in 2014 naar 41% in 2023. Bij de uitsplitsing naar sector valt op dat in het onderwijs (52%) en gezondheids- en welzijnszorg (49%) ongeveer de helft van de respondenten een hoge werkdruk ervaren.