10. Duurzame leefomgeving: geluidhinder
10.1 Inleiding
De kwaliteit van een woon- en leefomgeving wordt mede bepaald door geluid. Hoe geluid ervaren wordt, verschilt per persoon. Wat de ene persoon als aangenaam ervaart, kan iemand anders als hinderlijk ervaren. In een stad als Utrecht is altijd sprake van een zekere mate aan omgevingsgeluid. Overmatige hinder van geluid en trillingen kan ziek maken. Mensen kunnen last hebben van geluid of trillingen en daardoor bijvoorbeeld slechter slapen. Trillingen kunnen bewoners een gevoel van onbehagen geven. Dat willen we verbeteren of - nog beter - voorkomen. Naast het meetbare aantal decibel bepalen ook andere zaken of geluid en trillingen hinderlijk zijn of niet. De plek, het tijdstip en de situatie bepalen ook de beleving. Gezond stedelijk leven betekent dat we onze inwoners een fijne en gezonde woonomgeving willen bieden. En dat onze kinderen opgroeien in een leefbare stad, levendig maar zonder té veel lawaai of trillingen. Onze missie is: “Wij staan en gaan voor het verbeteren van geluidskwaliteit en voorkomen van trillinghinder. Wij richten ons hiermee op een gezonde en leefbare bestaande en nieuwe stad.”
Er zijn wettelijke normen, bijvoorbeeld voor geluidbelasting bij nieuwe ontwikkelingen en voor geluidoverlast van bedrijven. Daarnaast zijn er lokale ambities ten aanzien van het geluidniveau in de Beleidsnota Geluid en Trillingen, het actieplan Geluid en de nota Volksgezondheid vastgelegd.
Utrecht maakt ongeveer elke vijf jaar een actieplan Geluid. In 2019 is een actieplan opgesteld waarin knelpunten zijn gelokaliseerd en maatregelen zijn voorgesteld. Deze maatregelen bestaan voornamelijk uit het verlagen van de maximumsnelheid (invoeren 30 km/u-gebieden) en het toepassen van een geluidsreducerend asfalt. In 2026 wordt een nieuw Actieplan geluid vastgesteld.
10.2 Geluidskaart Utrecht 2021
Figuur 10.2.1 Geluidskaart van Utrecht 2021
Bron: http://utrechtmilieu.nl/geluidskaarten/
In 2022 heeft de gemeente Utrecht het geluid in de stad (als gevolg van industrie, weg- en railverkeer) in kaart gebracht. De gekleurde contouren laten zien waar geluidniveaus boven de 55 dB zijn. De niet-gekleurde gebieden laten zien waar het stiller is dan 55 dB. 55 dB is de wettelijke waarde waarboven geluid in kaart moet worden gebracht (volgens de Europese Richtlijn Omgevingslawaai). De geluidkaart laat zien dat vooral (snelrijdend) verkeer zorgt voor de hoge geluidniveaus. Ongeveer 55% van de Utrechters woont op een locatie waar meer dan 55 dB aan geluid van wegverkeer heerst. Circa 3% woont langs een spoorlijn met dergelijke hoge geluidniveaus. De hoogste geluidniveaus worden gemeten bij de drukke stadswegen en de snelwegen. Elke vijf jaar wordt een nieuwe geluidkaart gemaakt. De volgende geluidkaart (over het jaar 2026) verschijnt in 2027.
10.3 Geluidshinder: algemene beleving
Figuur 10.3.1 Geluidshinder: algemene beleving
Uit de Inwonersenquête blijkt dat 82% van de Utrechters in 2025 wel eens (soms of vaak) geluidoverlast ervaart. Dit aandeel is nagenoeg gelijk met 2021 en 2023. In de periode daarvoor lag het aandeel dat geluidsoverlast ervoer iets lager.
In 2025 heeft 29% van de Utrechters vaak last van verkeerslawaai. Een percentage dat in de afgelopen jaren nauwelijks verandert (2021 en 2023: 30%). Daarnaast heeft 23% van de Utrechters in 2025 vaak last van ander lawaai. Dit is een stabilisering ten opzichte van de periode 2021-2023, maar wel hoger dan 2019 (18%).
10.4 Geluidshinder: wegverkeer per wijk
Figuur 10.4.1 Geluidshinder: wegverkeer
Het aandeel inwoners dat vaak overlast van verkeerslawaai ervaart is in 2025 het hoogst in Overvecht (45%) en Zuidwest (38%). Inwoners van Vleuten-De Meern en Binnenstad hebben hier het minst vaak (21%) last van. In de afgelopen 15 jaar is de overlast van verkeerslawaai in het merendeel van de Utrechtse wijken toegenomen. Als we 2025 vergelijken met 2023 dan is de ervaren overlast in Overvecht toegenomen en in de Binnenstad afgenomen. In de andere wijken verandert de ervaren overlast niet.
10.5 Woningsaneringen vanwege geluid
In Utrecht zijn alle prioritaire woningen met een geluidsbelasting door wegverkeer boven de 70 dB in het verleden gesaneerd, dat wil zeggen, van extra gevelisolatie voorzien. Daarmee bleef nog een voorraad saneringsgevallen over in een categorie die tot 10 dB lager lag.
De saneringsregeling voor verkeerslawaai is met de komst van de Omgevingswet drastisch versoberd: de drempelwaarde voor verplichte sanering is op 70 dB gelegd. Hierdoor komen er nog maar nauwelijks woningen in aanmerking voor sanering. We hebben voor de hele voorraad saneringswoningen (ongeveer vijfduizend) tijdig subsidie aangevraagd bij het Rijk. De komende jaren wordt deze sanering uitgevoerd onder de oude regels.
We brengen in kaart welke maatregelen per woning nodig zijn. Of woningen van geluidsisolerende maatregelen worden voorzien, is afhankelijk van de bestaande isolatie van de woning. Wanneer een woning al voldoende isolatie heeft, zijn maatregelen niet nodig.
In 2025 zijn voor de bestaande geluidsaneringsprojecten Balijelaan en t Goylaan de benodigde geluidwerende maatregelen en geluidsisolatie bepaald.
De aanbesteding is eind 2025 afgerond en in 2026 worden de woningen voorzien van geluidisolatie. Voor het project Lessinglaan zijn in 2025 204 woningen bezocht en is bepaald bij welke woningen geluidisolatie nodig is om aan de geluideisen te voldoen.
10.6 Meldingen geluidsoverlast bedrijven
Figuur 10.6.1 Meldingen geluidsoverlast bedrijven
Toelichting figuur: vanwege de overgang naar een nieuw systeem in 2024 is er in de registratie van meldingen geen uitsplitsing zoals voorheen te maken. Voorgaande twee jaren werd er uitgesplitst naar ‘overtreding’, ‘geen overtreding’, ‘afhandeling onbekend/ niet afgesloten’ en ‘behandeling niet bij gemeente’. Dit jaar rapporteren we alleen op categorie (bedrijven, horeca, bouwlawaai en evenementen).
Het totaal aantal meldingen over geluidsoverlast is gestegen in vergelijking met de laatste jaren. De verdeling van het type meldingen en oorzaken van de geluidsoverlast laat daarbij verschuivingen zien.
Het aantal meldingen over bedrijven komt uit op 1.166, waarvan 306 over horeca en 860 over overige bedrijven. Dat laatste aantal is licht gedaald. Mogelijk doen bewoners meer meldingen rechtstreeks bij de Omgevingsdienst. Sinds begin 2025 voert de Omgevingsdienst bijna alle milieucontroles namens de gemeente uit. Ook is het aantal meldingen over religieuze uitingen, zoals gebedsoproepen en het luiden van kerkklokken gedaald van 137 meldingen in 2024 naar 84 meldingen in 2025. Religieuze uitingen zijn uitgezonderd van regelgeving over geluid.
Het aantal meldingen over muziekoverlast bij horeca is juist licht gestegen. Overige meldingen die we geregeld zien betreffen bijvoorbeeld ventilatie- of koelingsapparatuur en alarmgeluid.
Daarnaast zijn er in 2025 885 meldingen gedaan over versterkt geluid bij evenementen. De meldingen komen van allerlei evenementen en verspreid over de hele stad. Het gaat om een grote toename in vergelijking met de 477 meldingen in 2024, toen dit voor het eerst werd gespecificeerd. Het is moeilijk om dit zonder nader onderzoek te verklaren. Het is wel bekend dat weersomstandigheden een rol kunnen spelen, maar dit is waarschijnlijk maar een deel van de verklaring.
Voor alle meldingen geldt dat toezichthouders controleren op de regels en geluidsnormen door metingen uit te voeren. Meestal houden bedrijven of evenementorganisatoren zich aan de regels, maar ervaren bewoners toch hinder. Bij overtredingen wordt handhavend opgetreden. Alle meldingen komen in het systeem en kunnen samen aanleiding geven om het beleid te evalueren. Bij veel meldingen over één specifiek evenement kunnen bijvoorbeeld bij een volgende editie ervan vooraf verbeterde afspraken helpen om overlast zo veel mogelijk te voorkomen.
10.7 Overlast Schiphol
Figuur 10.7.1 Meldingen geluidsoverlast Schiphol
In 2024 zijn door 240 mensen in de gemeente Utrecht 4.694 meldingen gedaan over geluidoverlast door vliegverkeer van en naar Schiphol. Net als in 2023 is zowel het aantal meldingen als melders toegenomen. In 2023 werden er 3.530 meldingen gedaan door 185 verschillende melders. Het aantal meldingen per persoon in 2024 is met afgerond 20 bijna gelijk aan 2023 (afgerond 19 meldingen per persoon). Cijfers over 2025 zijn nog niet beschikbaar.
10.8 Trillingen
Figuur 10.8.1 Meldingen overlast door trillingen
In 2025 werden 13 meldingen van overlast door trillingen gedaan bij de gemeente Utrecht. Meldingen van trillingen gaan voornamelijk over heiwerkzaamheden bij de nieuwbouw van woningen. Ook kunnen zwaar verkeer, sportscholen en nabij gebouwen geplaatste apparatuur trillingen veroorzaken. Meldingen door trillingen worden door ons getoetst aan wet- en regelgeving.
In 2025 heeft ProRail 3 klachten ontvangen over trillingshinder van treinen. Twee meldingen kwamen van bewoners naast het spoor richting Amsterdam. De andere melding kwam uit de omgeving van station Overvecht.