2.1 Inleiding
Uitgelicht: maatschappelijke sensitiviteit
Wat is maatschappelijke sensitiviteit?
Maatschappelijke sensitiviteit gaat over het vermogen van de gemeente om rekening te houden met en gevoelig te zijn voor de behoeften, belangen en diversiteit van de samenleving. Het houdt in dat de gemeente zich bewust is van de maatschappelijke context en de impact van beslissingen en acties op verschillende groepen en individuen. We monitoren de maatschappelijke sensitiviteit bijvoorbeeld aan de hand van de mate van vertrouwen in de overheid en het aandeel inwoners dat discriminatie heeft ervaren bij de overheid.
Doelstelling maatschappelijke sensitiviteit
Vanuit de Beleidsnota Inclusie en diversiteit hebben we een doelstelling rondom maatschappelijke sensitiviteit: omdat maatschappelijke sensitiviteit een belangrijk onderdeel van ons professioneel handelen is binnen gemeente Utrecht, sluiten we in beleid en uitvoering aan bij alle Utrechters. Dat betekent dat we alle inwoners gelijk behandelen in gelijke gevallen én dat we ongelijk investeren in gelijke kansen. Mensenrechten zijn hierbij zowel een duidelijke (onder)grens als een richtinggevend normatief kader.
Belang van maatschappelijke sensitiviteit
Maatschappelijk sensitief werken helpt collega’s beter te reageren op de behoeften en zorgen van de verschillende groepen bewoners die Utrecht rijk is. De stad bestaat uit bewoners die in toenemende mate van elkaar verschillen: niet alleen wat betreft achtergrond en leeftijd, maar ook qua bijvoorbeeld geaardheid, religie, oorlogsherinneringen, mentaliteit, wensen en zorgen over de toekomst. Voor alle collega’s wordt het daarom steeds belangrijker te weten hoe om te gaan met deze verschillen en hoe hierop te anticiperen. Om die reden zien we in toenemende mate het belang van maatschappelijk sensitief werken.
De gemeente Utrecht werkt aan het verder vergroten van maatschappelijke sensitiviteit bij medewerkers in beleid en uitvoering. In de periode 2023–2025 is extra geïnvesteerd in bewustwording, instrumenten en commitment op managementniveau, om inclusie en maatschappelijke sensitiviteit structureel te verankeren in al het beleid en de uitvoering daarvan.
De gemeente Utrecht werkt aan maatschappelijke sensitiviteit via het Programma Inclusie & Diversiteit. Met dit programma wordt richting en structuur gegeven aan een organisatiebrede beweging waarin maatschappelijke sensitiviteit, inclusie en diversiteit de drie strategische doelen vormen. Deze doelen worden jaarlijks vertaald naar concrete doelstellingen binnen het geïntegreerde HR-jaarplan van alle organisatieonderdelen. Vanuit het programma is daarnaast een samenhangend monitoringsysteem en leerstructuur ingericht om de implementatie en borging van deze doelstellingen te ondersteunen.
Maatschappelijke sensitiviteit wordt binnen Utrecht benaderd als een organisatievraagstuk dat raakt aan beleidsontwikkeling, uitvoering, bedrijfsvoering (zoals inkoop en huisvesting) en communicatie. Het gaat nadrukkelijk verder dan competentieontwikkeling of losse trainingen en vraagt om bestuurlijke én operationele verankering binnen de gehele organisatie. Inmiddels is maatschappelijke sensitiviteit stevig gepositioneerd als onderdeel van de leiderschapsontwikkeling. Het vormt een vast onderdeel van het leer- en ontwikkelprogramma voor leidinggevenden en maakt deel uit van het bredere leeraanbod voor medewerkers, met uiteenlopende trainingen en instrumenten. Zo wordt maatschappelijke sensitiviteit stap voor stap geborgd in beleid, leiderschap en HR-processen.
Daarnaast werkt het programma nauw samen met andere bewegingen om maatschappelijke sensitiviteit gezamenlijk vorm te geven binnen de organisatie. Deze bewegingen – Samen Stad Maken, Buurt- en Wijkgericht Werken, De Menselijke Maat, ongelijk investeren voor gelijke kansen – bundelen hun krachten in de werkgroep VakMENSschap om één samenhangende lijn te ontwikkelen. Samen werken zij toe naar een gemeentebrede aanpak van VakMENSschap – als onderdeel van de Utrechtse Ambtenaar – met heldere afspraken over sturing en borging in de organisatie. Ook wordt gewerkt aan expliciete leerdoelen en een duidelijke koppeling met bestaande leerinterventies, zodat deze gemeente-breed door de organisatieonderdelen kunnen worden geïmplementeerd.